De monetaire gouden regel van Friedman duikt regelmatig op in analyses van het monetaire beleid, terwijl centrale banken hun beleidsrentes aanpassen aan aanhoudende inflatiedruk. Achter deze uitdrukking gaan in werkelijkheid twee afzonderlijke voorstellen schuil, die vaak met elkaar worden verward en verschillende gevolgen hebben voor de hedendaagse economie. Door de kloof tussen deze theoretische voorschriften en de huidige praktijk van monetaire instellingen te meten, wordt duidelijk wat er nog overeind blijft van de erfenis van Milton Friedman.
De Friedman rule en de k-percent rule: twee voorstellen die niet met elkaar verward mogen worden
De term ‘gouden regel van Friedman’ verwijst doorgaans naar twee verschillende concepten. De Friedman rule in strikte zin beveelt een nominale rente van bijna nul aan, om de opportuniteitskosten van het aanhouden van geld te verlagen. Het idee is dat economische actoren de juiste hoeveelheid geld aanhouden als dat niets kost.
Het tweede voorstel, de k-percent rule, schrijft voor dat de geldhoeveelheid constant groeit met een vast percentage, ongeacht de economische omstandigheden. Friedman was van mening dat een mechanische sturing van het geldaanbod de discretionaire fouten van centrale bankiers zou voorkomen. Volgens hem waren die destabiliserender dan de schokken zelf.
Een diepgaande analyse van deze twee voorstellen is te vinden op de website Via Le Web, waar de theoretische grondslagen en de respectieve gevolgen ervan worden toegelicht.
| Criterium | Friedman rule (nominale rente op nul) | K-percent rule (vaste monetaire groei) |
|---|---|---|
| Doelvariabele | Nominale rente | Geldhoeveelheid (monetair aggregaat M2 of M3) |
| Hoofddoel | De kosten van het aanhouden van geld minimaliseren | De inflatieverwachtingen stabiliseren |
| Rol van de centrale bankier | Een bodemrente handhaven | Een mechanische regel toepassen, zonder discretionaire ruimte |
| Verhouding tot de conjunctuur | Onafhankelijk van de economische cyclus | Onafhankelijk van de economische cyclus |
| Hedendaagse toepassing | Geen enkele centrale bank past deze regel als zodanig toe | Sinds de jaren 1980 door de meeste centrale banken losgelaten |
Huidig monetair beleid: waarom centrale banken vaste monetaire sturing hebben losgelaten
De Amerikaanse Federal Reserve omschrijft haar opdracht aan de hand van twee doelstellingen: volledige werkgelegenheid en prijsstabiliteit. Haar beleid berust op het aanpassen van de beleidsrente en het hanteren van inflatiedoelstellingen, niet op rechtstreekse controle over de hoeveelheid geld in omloop. De Europese Centrale Bank volgt een vergelijkbare aanpak, met een inflatiedoelstelling van ongeveer twee procent op middellange termijn.
De vaste monetaire sturing werd losgelaten op basis van empirische bevindingen. De relatie tussen de geldhoeveelheid en het prijsniveau, die Friedman als stabiel en voorspelbaar beschouwde, bleek vanaf de jaren 1980 veel volatieler. De financialisering van de economie, de toename van financiële instrumenten en de globalisering van kapitaalstromen maakten monetaire aggregaten moeilijk te interpreteren.
Een artikel van het Epicenter Network merkt op dat ook de ECB lessen heeft getrokken uit de pandemieperiode. De bank stelde vast dat de enorme uitbreiding van de geldhoeveelheid niet onmiddellijk tot de inflatoire effecten leidde die de kwantiteitstheorie zou hebben voorspeld. De inflatie trad pas later op, met een ongebruikelijke vertraging.
De paradox van langdurig lage rentes
De beleidsrentes die in ontwikkelde landen meer dan tien jaar lang op zeer lage niveaus werden gehouden, vormen een interessant voorbeeld. Op het eerste gezicht kwam deze situatie in de buurt van de Friedman rule (een nominale rente van bijna nul), maar om heel andere redenen: het doel was de vraag te stimuleren, niet het aanhouden van geld te optimaliseren.
De waargenomen effecten (zeepbellen op de activamarkten, krimpende bankmarges en de zoektocht naar rendement op risicovolle activa) laten zien dat de nominale rente tot bijna nul verlagen zonder de theoretische voorwaarden van Friedman verstoringen veroorzaakt waarop het oorspronkelijke model niet anticipeerde.
De monetaire regel van Friedman en opkomende economieën: een ander toepassingsgebied
In opkomende economieën wordt de kwestie van monetaire discipline op een manier benaderd die Friedmans inzichten opnieuw relevant maakt. Verschillende economieën die met chronische inflatie kampen, hebben gezocht naar geloofwaardige nominale ankers om hun prijzen te stabiliseren.
- Landen met hoge inflatie hebben vaak te maken met te veel discretionaire ruimte in het monetaire beleid, precies het probleem dat Friedman met een automatische regel wilde oplossen
- De gedeeltelijke dollarisering van sommige opkomende economieën weerspiegelt het wantrouwen tegenover de lokale munt en sluit aan bij Friedmans analyse van de kosten van slecht monetair beleid
- De centrale banken van deze landen hanteren soms doelstellingen voor monetaire aggregaten naast inflatiedoelstellingen, een hybride vorm die deels op de k-percent rule is gebaseerd
De economische situatie in opkomende landen laat zien dat het kader van Friedman diagnostisch nuttig blijft, ook wanneer zijn mechanische voorschrift niet zonder meer toepasbaar is. De monetaire oorsprong van instabiliteit vaststellen blijft zinvol, ook al lijkt de door Friedman voorgestelde oplossing (een vaste regel) te rigide voor de complexe schokken waarmee deze economieën te maken krijgen.
Milton Friedman en het hedendaagse monetaire beleid: wat nog overeind blijft
De erfenis van Friedman blijkt niet uit de letterlijke toepassing van zijn regels, maar uit de verandering van het intellectuele kader waarbinnen centrale banken opereren. Verschillende principes uit zijn werk bepalen nog altijd het debat.
- Het idee dat inflatie op lange termijn altijd een monetair verschijnsel is, blijft een analytisch uitgangspunt, ook al blijkt de doorwerking op korte termijn complexer dan verwacht
- Het wantrouwen tegenover volledige discretionaire ruimte voor centrale bankiers heeft geleid tot de brede invoering van regels (inflatiedoelstellingen, forward guidance), die een compromis vormen tussen de rigiditeit van Friedman en volledige flexibiliteit
- Het principe van transparantie en communicatie door centrale banken vloeit rechtstreeks voort uit het belang dat Friedman hechtte aan de verwachtingen van economische actoren
Recent onderzoek naar monetair beleid, waaronder publicaties van Fair Observer, benadrukt dat het debat tussen regels en discretionaire ruimte, dat Friedman vorm heeft gegeven, nog altijd het dominante analytische kader is om besluiten van centrale banken te beoordelen.
Geen enkele grote centrale bank past de monetaire gouden regel van Friedman in haar oorspronkelijke vorm toe. De belangrijkste bijdrage ervan ligt in de intellectuele waarborgen die ze heeft ingevoerd: tegenwoordig moet elk monetair beleid afwijkingen van een regel rechtvaardigen, en niet andersom. Deze omkering van de bewijslast is waarschijnlijk de meest blijvende invloed van Milton Friedman op het huidige economische beleid.
